Lootboxen en Blindboxes: Waarom Jongeren Dit als Gokken Ervaren
Wat is het verschil tussen een lootbox en gokken?
Een lootbox is een virtueel of fysiek pakket met een onbekende inhoud: je betaalt, en pas na aankoop zie je wat je krijgt. Dat mechanisme kennen we uit games, maar de laatste jaren ook steeds vaker van fysieke 'blindboxes' zoals Labubu-figuurtjes en verzamelbare kaartenpakketten van bijvoorbeeld Pokémon. De onzekere uitkomst, gecombineerd met de kans op een zeldzaam of waardevol item, doet velen denken aan een kansspel. Nieuw onderzoek van Wijzer in Geldzaken bevestigt dat die associatie breed wordt gevoeld onder jongeren zelf.
59% van de jongeren ervaart lootboxen als een vorm van gokken
Uit het onderzoek blijkt dat 59% van de jongeren die weleens een lootbox of blindbox hebben gekocht, dit ervaart als een vorm van gokken. Dat is een aanzienlijke meerderheid, zeker gezien de populariteit van dit soort producten onder een brede groep kinderen en jongvolwassenen. Opvallend is dat jongeren vaker geld uitgeven aan lootboxen dan oudere spelers, en dat vaak herhaaldelijk doen — ondanks de onzekere uitkomst. Dat herhalingsgedrag, gedreven door de hoop op een zeldzaam item, vertoont sterke gelijkenissen met bekende gokmechanismen.
De Labubu- en blindbox-hype onder jongeren
De aanhoudende populariteit van Labubu-figuurtjes en vergelijkbare blindbox-producten heeft dit onderwerp extra actueel gemaakt. Wat ooit een nichefenomeen was binnen gaming, is inmiddels een mainstream consumentenproduct geworden dat via winkels, webshops en social media wordt verkocht — vaak zonder enige leeftijdsgrens of waarschuwing.
Waarom is dit zo aantrekkelijk voor jongeren?
Blindboxes spelen in op verzamelgedrag, sociale status (het laten zien van een zeldzame vondst) en de directe bevrediging van het openmaken van een verrassing. Voor jongeren, die gevoeliger zijn voor directe beloning dan voor lange-termijndenken, is dat een krachtige combinatie — precies de eigenschappen die ook bij traditionele kansspelen een rol spelen.
Wanneer lijkt een lootbox echt op gokken?
Consumentenpsycholoog Niels van de Ven nuanceert het beeld: niet elke lootbox is in essentie hetzelfde als gokken. Volgens hem ontstaat de sterkste gelijkenis pas wanneer zeldzaamheid de waarde van de inhoud beïnvloedt, zoals bij ruilbare verzamelkaarten of figuurtjes met een secundaire markt. Op het moment dat een zeldzaam item duizenden euro's waard kan worden, verschuift een onschuldig verzamelproduct richting een systeem met echte financiële inzet en onzekere uitkomst — de kernkenmerken van een kansspel.
Risico's voor jongeren en waar ouders op kunnen letten
Het risico van lootboxen en blindboxes zit niet zozeer in een enkele aankoop, maar in het herhaalde koopgedrag dat het mechanisme uitlokt. Net als bij gokken kan de hoop op een zeldzame 'winst' ertoe leiden dat jongeren meer geld uitgeven dan ze van plan waren, zonder dat er toezicht is zoals bij vergunde kansspelen. Anders dan bij online kansspelen, waarbij spelers vanaf 18 jaar terechtkunnen bij vergunde aanbieders met ingebouwde spelersbescherming, gelden voor lootboxen en blindboxes vrijwel geen wettelijke leeftijdsgrenzen of verplichte waarschuwingen.
Voor ouders is het belangrijk om met kinderen in gesprek te gaan over hoe dit soort producten werkt, een duidelijk budget af te spreken, en alert te zijn op signalen van herhaald, oplopend koopgedrag. Bij twijfel over gokgerelateerd gedrag — bij jongeren of volwassenen — bieden organisaties als het Trimbos-instituut en Agog gratis en onafhankelijk advies.
Conclusie
Dat een meerderheid van de jongeren lootboxen en blindboxes zelf al als een vorm van gokken beschouwt, onderstreept hoe vervaagd de grens tussen gamen, verzamelen en kansspelen inmiddels is geworden. Zolang hier geen aparte regelgeving voor bestaat, blijft bewustwording — bij zowel jongeren als hun ouders — het belangrijkste instrument om overmatig en risicovol koopgedrag te voorkomen.